Kerken, kom naar Holocaust Herdenking

Bjorn Lous
bestuurslid Jules Isaac Stichting

Elk jaar vindt in Amsterdam op de laatste zondag van januari de Nationale Holocaust Herdenking plaats, georganiseerd door het Nederlands Auschwitz Comité. Samen met Joodse Nederlanders staan velen dan stil bij het leed wat niet alleen de Joden, maar ook de Sinti en Roma, tijdens de Tweede Wereldoorlog is aangedaan. De Nederlandse regering legt een krans, net als tal van ambassadeurs. Daarnaast nemen Joodse organisaties, politieke partijen en maatschappelijke organisaties deel. Deelname aan de kranslegging door kerkgenootschappen was tot nu toe helaas mager. Dit is pijnlijk omdat het christendom eeuwenlang aanjager was van anti-Joodse sentimenten.
De Frans-Joodse historicus Jules Isaac heeft vanaf 1943 de laatste twintig jaar van zijn leven gewijd aan onderzoek hoe de vernietiging van de joden met zo’n gemak heeft kunnen plaatsvinden. Zijn conclusie was even duidelijk als pijnlijk: het christendom heeft eeuwenlang anti-Joodse denkbeelden voorzien van een theologisch fundament en er zo kerkelijk gezag aan verleend. Dit heeft in belangrijke mate bijgedragen aan het ontstaan van een voedingsbodem voor de anti-Joodse politiek van de Nazi’s. Het werk van Jules Isaac resulteerde in 1965 tijdens het Tweede Vaticaans Concilie in de historische verklaring Nostra Aetate. Daarmee verwierp de Rooms Katholieke Kerk achttien eeuwen anti-Joodse theologie. Deze ommekeer werd gevolgd door tal van verklaringen waarin steeds meer kerken afstand namen van christelijk triomfalisme richting het jodendom.
Afgelopen jaar hebben we stilgestaan bij 500 jaar Reformatie. In dat kader is nogal wat te doen geweest over de antisemitische kanten van Luther. Positief was dat de scriba van de PKN tijdens de herdenkingsdienst openlijk sprak over het antisemitisme dat nog altijd niet geheel verdwenen is uit de Nederlandse kerken. Hij sprak ook over het gebrek aan respect voor Gods weg met Israël, waarvoor vergeving gevraagd werd. Laten we nu verder gaan. Wordt het na 73 jaar niet eens tijd om als kerken in ruime mate deel te nemen aan de jaarlijkse Nationale Holocaust Herdenking?
Hoe mooi zou het zijn als de Rooms-Katholieke Kerk, de PKN, maar ook andere kerkgenootschappen voortaan jaarlijks een krans zouden leggen tijdens de Nationale Holocaust Herdenking. Dat zou alleszins een passend blijk zijn van christelijke naastenliefde, iets wat Joden eeuwenlang pijnlijk gemist hebben.


Een toelichting op het thema: Laat de liefde winnen

‘de noodzaak van een nieuwe reformatie’

Themadag Jules Isaac Stichting zaterdag 11 november 2017

Jezus noemt de naastenliefde het grootste gebod dat God ons geeft, naast het gebod om God lief te hebben. Deze twee zijn onafscheidelijk zegt Jezus. Paulus noemt de naastenliefde in Romeinen 13:8-10 zelfs de vervulling van de Wet, de Thora. In Mattheüs 5:44 draagt Jezus ons op om ook onze vijanden lief te hebben. In Marcus 12:29-31 lezen we hoe Jezus de Joodse geloofsbelijdenis, het Sjema, onverbrekelijk verbindt met het gebod van de naastenliefde. Liefde en respect hebben Joden van christelijke zijde vaak moeten missen. Het is moeilijk te begrijpen dat de kerk, die het gebod van de naastenliefde altijd zo’n prominente plaats heeft gegeven, nota bene de Joden eeuwenlang buiten de reikwijdte van het liefdesgebod plaatste. Gelukkig is er de afgelopen vijftig jaar bij veel christenen sprake van een omslag. Van minachting en verguizing naar liefde en respect voor Joden. Maar we zijn er nog niet. We komen nog regelmatig sporen tegen van het oude denken over Israël, dat zo nauw samenhangt met de idee dat de Kerk Israëls plaats zou hebben ingenomen.

Paulus is glashelder in 1 Korinthe 13: de liefde is uiteindelijk het belangrijkst van alles. God is liefde. Liefde is scheppend, liefde geneest, liefde verlost. De kerk is altijd bedoeld geweest als een toonbeeld van Gods liefde, waargemaakt in onvervalste naastenliefde. Reden genoeg om een themadag te wijden aan wat Jezus en Paulus beiden zo na aan het hart ligt. Want waar de liefde wint, daar komt God tot Zijn doel. En daar komt de mens tot zijn of haar bestemming. God wil dat Zijn liefde zal winnen in Zijn Kerk. Liefde voor elkaar, liefde voor Israël, liefde voor de naaste.

Wat voor Jezus op de eerste plaats staat moet in de Kerk het zwaarst wegen. We zijn geroepen om lief te hebben. God en onze naaste, zeker ook de Joodse naaste. De liefde laten winnen op alle fronten is zo fundamenteel dat je het inderdaad een nieuwe reformatie mag noemen. Hierover gaat het op de themadag van 11 november. Het gaat een boeiende en inspirerende dag worden.

Download, print en verspreid onze Themadag-poster >


Interview met Dineke Houtman

Onlangs verscheen in het Friesch Dagblad een boeiend interview met Prof. dr Dineke Houtman. Zij is één van de sprekers op onze komende themadag op 11 november a.s. Daarom zijn we blij dat we toestemming hebben om dit interview met u te mogen delen.

In veel kerken wordt zondag stilgestaan bij de verbondenheid met Israël. Dineke Houtman, hoogleraar met bijzondere aandacht voor joods-christelijke relaties in haar portefeuille, raadt aan politiek erbuiten te laten.

Er zijn weinig onderwerpen waarbij de gemoederen zo snel en zo hoog kunnen oplopen in de kerk als wanneer het gaat om de relatie Kerk en Israël. De ‘onopgeefbare verbondenheid met Israël’, zoals ook opgenomen in de kerkorde van de Protestantse Kerk in Nederland, is niet zelden een hete aardappel die maar liever doorgeschoven wordt.

Lees het hele artikel: Israëlzondag: onderscheid maken tussen land, staat, volk en geloofsgemeenschap (pdf), Friesch Dagblad, 28 september 2017)


Te gast in ‘Ma Nishma’

Ons bestuurslid Jeroen Bol was op 20 september 2017 te gast in het radioprograma ‘Ma Nishma’ van Radio Israël. Dit is een programma waarin allerlei mensen worden geïnterviewd, over uiteenlopende onderwerpen die altijd te maken hebben met Israël en het Joodse volk. ‘Ma Nishma’ betekent “hoe gaat het?” maar ook “wat gebeurt er?” of “wat hebben we vernomen?”.

Benieuwd naar wat er gebeurd en gezegd is in dit programma? Beluister het interview op de website van Radioisrael.nl

Radio Israël


Kijk eens in de spiegel … En wat zie jij?

Hoe kijk jij naar Joden en het Jodendom? Je zult de Joden vast niet zien als nazaten van ‘Godsmoordenaars’, maar het christendom heeft wel een opmerkelijke rol bij het ontstaan en het voortbestaan van antisemitisme.

Ik, jij, wij.. we staan niet geheel los van onze christelijke traditie en daarom is het goed om kritisch in de spiegel te kijken.

Hieronder volgen een aantal tips:

CHRISTENDOM EN ANTISEMITISME , door Karel Kindermans

Afbeelding door: Karel Kindermans


Christendom en antisemitisme – Tweeduizend jaar confrontatie

Van 7 september 2017 t/m 6 januari 2018 presenteert Museum Sjoel Elburg een spraakmakende tentoonstelling over de complexe dynamiek tussen christendom en antisemitisme. Antisemitisme wordt meestal onmiddellijk gekoppeld aan de moord op zes miljoen joden door de nazi’s in de Tweede Wereldoorlog, of aan de huidige uitbarstingen van geweld tegen joden en joodse instellingen door islamitische terroristen.
Minder bekend is de opmerkelijke rol van het christendom met betrekking tot het ontstaan en voortbestaan van het antisemitisme gedurende vele eeuwen. De tentoonstelling ‘Christendom en antisemitisme’ wil de kennis hierover vergroten.

Lees meer op de website van Museum Sjoel Elburg >

Lees het RD-artikel ‘Tentoonstelling in sjoel Elburg: antisemitisme als open zenuw’ >


Themadag zaterdag 11 november 2017

LAAT DE LIEFDE WINNEN – ‘De noodzaak van een nieuwe reformatie’

Op zaterdag 11 november 2017 hopen wij onze derde themadag te houden. Een verdere toelichting kunt u lezen in het bericht: Toelichting op het thema – Laat de liefde winnen. Op deze pagina vindt u het programma van deze dag. Wij zijn erg enthousiast over de inhoud van het programma en vanzelfsprekend verwelkomen u graag op 11 november!

Download, print en verspreid onze Themadag-poster >

Het programma

09:45Ontvangst met koffie
10:15Opening en welkom
10:30Inleidende lezing: “De centrale plaats van het liefdesgebod bij Jezus en Paulus en de marginale rol ervan in de theologische traditie”  door Jeroen Bol
11:15Pauze
11:30Lezing: “Zonder de liefde wordt het niets; Jood en niet-Jood in de Efezebrief” door Renė Maathuis, PKN predikant te Werkendam en bestuurslid van de Jules Isaac Stichting
12:15Mededelingen
12:25Lunchpauze met soep en broodjes
13:30Lezing: “De plaats van het dubbele liefdesgebod in het jodendom ten tijde van Jezus en wat Jezus zelf hierover leerde” door professor dr. Dineke Houtman, bijzonder hoogleraar Judaïca, met bijzondere aandacht voor de verhouding van jodendom en christendom, verbonden aan de Protestantse Theologische Universiteit te Amsterdam
14:15Koffie & thee halen
14:25In gesprek met dr. Dineke Houtman, Ds. Rene Maathuis en Jeroen Bol, gelegenheid tot het stellen van vragen
15:20Tijd van gezamenlijke voorbede voor Israël en de Kerk
15:50Afsluiting themadag
16:00Einde themadag

Kosten en opgave

Kosten voor deelname aan de themadag bedragen € 25,00 per persoon en voor studenten geldt het gereduceerd tarief van € 12,50. Dit is inclusief koffie, thee plus een lunch met soep en broodjes. Uw aanmelding is definitief na ontvangst van betaling.

Locatie

De themadag wordt gehouden in de Poortkerk, Poortjesgoed 1 te Veenendaal. Bij de kerk is ruimschoots gelegenheid tot parkeren.
Voor wie met de trein reist: uitstappen op station Veenendaal Centrum. U kunt dan kiezen tussen lopen naar de Poortkerk, dat kost u ongeveer tien minuten. Of u neemt bus 85 richting station Ede Wageningen en stapt uit bij bushalte Politiebureau. Daarna is het dan nog drie minuten lopen naar de Poortkerk.

Een routebeschrijving vindt u op www.poortkerk.nl.

Overige informatie

Er zal een boekentafel aanwezig zijn.

Aanmelden themadag

Vanaf nu beschikbaar: De lezingen van onze themadag

Op 19 november 2016 was onze tweede themadag. Het thema van deze dag was: ‘Het vervangingsdenken vervangen’, Contouren van een nieuw canoniek verhaal.

In de eerste lezing legt Jeroen Bol de vinger bij de zere plek en maakt hij duidelijk dat het vervangingsdenken diep verweven zit in de christelijke theologie. In overige twee lezingen proberen Edjan Westerman en Daniël Drost contouren te schetsen van een nieuw canoniek verhaal. Edjan doet dit aan de hand van het denken van R. Kendall Soulen en Daniël doet dit aan de hand van Mark Kinzer.

Deze drie boeiende en leerzame lezingen kunt u vinden op onze pagina met lezingen.


‘Het vervangingsdenken vervangen’

Themadag Jules Isaac Stichting zaterdag 19 november

‘De Kerk heeft de plaats van Israël ingenomen’. Deze uitspraak doet tegenwoordig menigeen de wenkbrauwen fronsen. Dat is heel lang wel anders geweest. De vervangingsgedachte was eeuwenlang onbetwist en gemeengoed in iedere christelijke denominatie. Pas sinds de Tweede Wereldoorlog zijn steeds meer kerken afstand gaan nemen van dit vervangingsdenken. Sindsdien is er een heel nieuw hoofdstuk begonnen in de relatie Jodendom-Christendom. Voor het eerst sinds 2000 jaar wordt er op basis van gelijkwaardigheid met elkaar gepraat en naar elkaar geluisterd. Een enorme vooruitgang na eeuwen van misverstanden over en weer. Lees meer