Boekrecensie: ‘Hoe denken wij?’

Jacob Keegstra (Scholten Uitgeverij)

Door: Ds. R.R. Maathuis

‘Hoe denken wij’? Jacob Keegstra (Scholten uitgeverij)

Met dit boek laat Keegstra op overtuigende wijze zien hoe ons denken niet alleen door bijbel kan worden gevormd maar ook diepgaand door de cultuur is misvormd. Hierbij is een trage manier van lezen wel de beste manier om veel uit het boek te halen. Bovendien is het een aanrader om het boek met anderen te lezen, elkaar bevragend en opscherpend. Ook de verwerkingsvragen aan het einde van ieder hoofdstuk zijn waardevol om je de stof eigen te maken.
De meeste aandacht wordt besteed aan het ‘Hebreeuws denken’, het eer­ste deel (ongeveer 100 pagina’s). Het Griekse denken in het tweede deel moet het met de helft doen. Bovendien wordt het Griekse denken in dat tweede deel nog eens met het Hebreeuwse denken gecon­fronteerd waardoor het bijbels den­ken nog meer ruimte krijgt. Dit schrijf ik niet als kritiek! Zelf ben ik niet zo filosofisch ingesteld (bij het gedeelte over Nietzsche raakte ik zelfs verveeld) en haal ik mijn hart helemaal op aan de gedegen uitleg van het Hebreeuws denken. Dán ben ik klaarwakker. En met de aangeboden bijbelse kennis wordt het wel heel duidelijk (een grote plus van het boek!) hoe diepgaand onze maatschappij (en wij!) door het Griekse den­ken is beïnvloed. En dus moeten wij ons bekeren en komen tot een vernieuwing van ons denken.
De schrijver heeft mij zeker ‘eyeopeners’ gegeven. Ik noem u er twee. In hoofdstuk 2.4 gaat hij in op de compositie van de bijbel. Voor degenen die het eerdere boek van Keegstra (‘Gods woord is één’) hebben gelezen, is dit een korte herhaling. Keegstra breekt een lans voor het profetisch lezen van Gods Woord. De christelijke opbouw van het Oude Testament (wet-geschriften-profeten) ver­sluiert eigenlijk het belang van ‘profetische’ lezing. Als wij de joodse opbouw (wet-profeten-geschiedenis) nemen en als wij ons bovendien realiseren dat de bijbelse focus in het midden staat, dan is er veel voor een profetische lezing te zeggen.
Echter, een daadwerkelijk voorbeeld op p. 152 kan ik niet helemaal mee­maken. De 2300 dagen en nachten in Daniel worden gezien als 2300 jaren. Met een opmerkelijke rekensom komt Keegstra dan uit op het jaar 1976: ‘het jaar dat Israël het heiligdom weer in rechten herstelt en Jeruzalem met de Tem­pelberg weer onder Joods bestuur plaatst’. Nu wordt de opvatting van 2300 ja­ren wel door sommigen gehuldigd maar het is geen gangbare opvatting. En waarom zouden wij de dagen en nachten als jaren opvatten?
Op p. 139 wordt aangegeven dat niet het zien van dingen maar het horen door het Woord van Christus (Rom. 10, 17) het belangrijkste voor het geloofs­leven is. Volgens Keegstra is dit, in het licht van -bijvoorbeeld- comapatienten, bijzonder omdat zij, in hun situatie, tóch kunnen horen. In het pastoraat leer je dat stervenden die ogenschijnlijk onbereikbaar zijn, vaak nog heel lang kunnen horen. Dus zou je kunnen zeggen dat mensen, tot op het laatst, bereikbaar zijn voor God. Toch een mooie gedachte!
Het boek biedt veel materiaal. Aanschaf zal u niet teleurstellen. Ook de heldere druk en dubbele boekflappen maken het boek tot een aantrekkelijk geheel.

Meer informatie en een inkijk exemplaar is te vinden op: scholtenuitgeverij.nl/shop/auteurs/jacob-keegstra/hoe-denken-wij/

ISBN: 978 94 92959 98 0 (paperback/e-book, 200 PAGINA’S), 2020


Boekrecensie: ‘Israël en wij’

Willem J. Ouweneel (Scholten Uitgeverij)

Door: Ds. R.R. Maathuis

‘Israël en wij’, Willem J. Ouweneel

Eigenlijk zou ik weleens een weekje met de auteur willen meelopen. Ge­woon eens meemaken hoe hij zijn dagen vult. Hoe laat staat hij op, hoe ziet zijn dag eruit, hoelang drinkt hij koffie met zijn vrouw, doet hij boodschappen, gaat hij weleens op bezoek? Als ik zijn on-voor-stel-bare schrijfproductie zie, kan ik mij hem alleen maar 20 uur per dag achter zijn computer voorstellen. Wat een gedrevenheid! In de nog steeds groeiende rij publicaties, heeft uitgeverij Schol­ten nu een nieuwe titel gepubliceerd: ‘Israël en wij’.
Het boek, met 146 pagina’s, is geen doorwrocht theologisch werk maar een -naar eigen zeggen- samenraapsel van 30 losse stukjes die hij in ongeveer drie jaar voor het Christelijk Informatie Platform heeft geschreven. Zelf geeft hij al aan dat er overlappingen zijn en dat niet alle stukjes even actueel meer zijn. Som­mige stukjes zijn echter wel voorzien van ‘een aanvulling’ die de column een actuele touch geven.
Nu ik het boek heb gelezen, is het mij wel duidelijk dat de lezer van zijn kennis en inzicht kan profiteren. Ouweneel lardeert zijn columns met een on­gekende hoeveelheid feiten. Het boek bevat een enorme uitstorting van kennis. En natuurlijk is informatie zeer op zijn plaats en gezien de vele facetten van de situatie in het Midden-Oosten kan informatie verhelderend werken maar soms vroeg ik mij of het echt zó uitgebreid moest. Gelukkig bestaat het boek niet alleen maar uit informatie. In een soepele schrijftrant verheldert ‘deze school­meester’ (p. 139) Ouweneel tal van zaken. En met dit complexe onderwerp is dat een grote plus!
Gezien de aard van het boekje (een bundel columns) kan ik geen gedegen recensie schrijven. Het samenraapsel leent zich daar niet voor. Vele onder­werpen komen voorbij. Ouweneel heeft ons een dienst bewezen door de dertig stukjes, die over een aantal jaren verspreid zijn geschreven, te bundelen. En de uitgever heeft met deze, met zorg uitgegeven, publicatie (prachtige cover!) ons een titel in de hand gegeven waar iedere christen zijn voordeel mee kan doen. Eén tip: lees het boekje niet in één keer uit, maar lees, gedurende een maand, iedere dag één stukje. Dan krijgt u de meeste profijt van uw aankoop.

Meer informatie en een inkijk exemplaar is te vinden op: scholtenuitgeverij.nl/boeken/israel-en-wij/

ISBN: 978 90 83080 70 3 (paperback, 146 PAGINA’S), 2020


Boekrecensie: Messiasbelijdende Joden door de eeuwen heen

Dr. Pieter Siebesma (Den Hertog)

Door: Bjorn Lous

‘Messiasbelijdende Joden door de eeuwen heen – Dr. Pieter Siebesma

Er verschijnen met enige regelmaat vernieuwende theologische studies in het Engels vanuit Messiaans-Joods (post-supersessionist) perspectief. Over de geschiedenis van het antisemitisme en van Messiaanse Joden zijn ook verschillende goede Engelstalige boeken beschikbaar, hoewel het al even geleden is dat deze geschreven zijn. Afgelopen oktober is een nieuw Nederlandstalig boek verschenen van de hand van Pieter Siebesma, een expert op het gebied van Messiaanse Joden. Zijn werk biedt een actueel en helder overzicht van de geschiedenis van Joden die Jezus hebben erkend als de langverwachte Messias. Het leest vlot en biedt allerlei interessante feiten en een origineel perspectief met veel context.

Het boek begint met een mooie beschrijving van wat precies verstaan wordt onder ‘Messiasbelijdende Joden’. Naast een discussie over de aantallen laat dit hoofdstuk meteen de complexiteit zien van dit begrip, en de worsteling met de dubbele identiteit die veel Messiaanse Joden nog steeds ervaren. Zijn ze Joods, zijn ze christen, of nog iets anders? Door de eeuwen heen is de invulling die ze aan hun Joodse en christelijke identiteit gaven ook steeds verschillend geweest. Na een schets van de historische context in vogelvlucht volgt een systematische beschrijving van concrete situaties, waarbij Siebesma de geschiedenis opdeelt in drie periodes.

Hij begint met een beschrijving van de Joodse volgelingen van Jezus in Handelingen. Interessant is de beschrijving van wat hun Joods-zijn in die tijd inhield. Vervolgens bespreekt hij de situatie binnen en buiten het land van Israël na de verwoesting van de tempel. Ook bespreekt hij mogelijke verwijzingen naar Messiaanse Joden in de Joodse geschriften zoals de Talmoed. Daarbij kiest de auteur voor de conservatieve visie, waarin elke verwijzing die mogelijk op deze groep kan slaan als zodanig uitgelegd wordt. Hij noemt overigens wel dat er verschillende meningen bestaan, maar tot een uitgebreide theologische behandeling komt het niet. Dat is ook de lijn die hij in de rest van het boek volgt. Enerzijds is dat jammer, want daardoor blijft soms onduidelijk hoe ‘Joods’ de Messiaanse Joden waren. Met name naar hun verhouding tot de Thora blijft het soms gissen. Anderzijds is dat ook de kracht van het boek, omdat het daarmee een genuanceerd en objectief overzicht biedt, dat voor christenen (en Joden) uit elke theologische richting acceptabel en van grote waarde is.

Na de behandeling van de korte eerste periode volgen de eeuwen waarin de Kerk zich zeer anti-Joods opstelde, tot met de Franse Revolutie een nieuwe tijd aanbrak. In dit deel springt de beschrijving van de invloed van de Marranen op de Reformatie in Nederland er uit als unieke bijdrage. Deze Marranen waren Spaanse en Portugese Joden die, nadat de moslims uit Spanje verdreven waren, gedwongen werden christen te worden. Velen van hen vluchtten naar Nederland, waarna de meesten hun christelijke geloof weer afzwoeren. Enkelingen kwamen tot persoonlijk geloof en sloten zich aan bij de diversiteit aan geloofsgenootschappen die in die tijd ontstonden.

De laatste tijdsperiode die besproken wordt begint in de negentiende eeuw, toen tal van zendingsorganisaties werden opgericht die zich specifiek op Joden richtten. Ook was de tijd van de emancipatie, waarin Joden volop mee mochten en gingen doen in de Europese samenlevingen. Uiteraard maken we hierin kennis met Isaac da Costa, maar ook met een aantal onbekendere tijdgenoten. Het boek sluit af met de Tweede Wereldoorlog, waarin Messiaanse Joden voor het eerst in de geschiedenis simpelweg als Joden werden beschouwd ondanks hun bekering. Tot slot maakt Siebesma nog enkele opmerkingen over de afgelopen decennia, die zich kenmerken door tal van belangrijke ontwikkelingen rondom het Joodse volk en de relatie tussen joden en christenen.

Wat het boek extra bijzonder maakt is dat het speciale aandacht heeft voor de Nederlandse context. Ook bijzonder zijn de vele persoonlijke verhalen die de verschillende hoofdstukken illustreren en ons helpen ons een voorstelling te maken bij wat het concreet betekende om in die tijd en context Messiaans Joods te zijn. Dat maakt dit beknopte, maar complete boekje een sterke en waardevolle uitgave, dat iedereen die enige interesse heeft in het onderwerp gelezen moet hebben.

EAN-code: 9789033130137 (paperback, 200 PAGINA’S), 2019


Boekrecensie: ‘De joodse Jezus’, de diepere betekenis in Zijn spreken en handelen

Gertruud Bakker (Scholtenuitgeverij)

Door: Ds. R.R. Maathuis

‘De joodse Jezus’, de diepere betekenis in Zijn spreken en handelen Gertruud Bakker (Scholtenuitgeverij)

Soms krijg je een boek in handen waarvan je denkt ‘dát boek had ik eerder willen hebben’. Na honderden preken geeft Gertruud Bakker mij nieuwe inzichten, laat zij diepere lagen in de Bijbel zien die ik graag aan de ge­meen­te had willen doorgeven. Gelukkig ben ik nog steeds in actieve dienst en kan ik haar boek dankbaar gebruiken in toekomstige preekvoorbereiding.
De auteur is joods en is op latere leeftijd tot geloof in Jezus geko­men. Voor haar is de Bijbel een studieboek waar zij iedere dag zo’n drie uur in leest. En dat betaalt zich uit! Tijdens het lezen zoekt zij woorden op en probeert zij verbanden te leg­gen. Ook zet zij haar kennis van vele theologische boeken in om bijbelgedeelten nog méér kleur en inhoud te geven. Waar het merendeel van chris­telijk Nederland een ‘christelijke Jezus’ kent, opent Bakker onze ogen (en ho­pelijk ook ons hart) voor ‘een joodse Jezus’. Na ieder hoofdstuk volgt een lijstje met belangrijke boeken waar de lezer ook zijn voordeel mee kan doen.
De auteur is overtuigd van het grote belang van de bijbel én van het feit dat het Woord van God niet maar een toevallige aaneenrijging van woorden is. Alles heeft een betekenis. Ik deel deze zienswijze volkomen. Getallen, woor­den, waar en hoe vaak deze woorden worden gebruikt: het heeft allemaal een betekenis. ‘De joodse Jezus’ laat dat duidelijk zien.
Vreemd vind ik wel dat Bakker kritiekloos allerlei vertalingen gebruikt waardoor de indruk wordt gewekt dat elke vertaling geschikt is voor persoon­lijke bijbelstudie. Door haar wordt zelfs de Bijbel in gewone taal gebruikt! Als er een vertaling is die mijlenver van de brontaal staat dan is het toch wel de Bijbel in gewone taal. En een vertaling als de Nieuwe Bijbelvertaling verduistert, door afwisselend woordgebruik voor hetzelfde hebreeuwse of griekse woord, een spoor dat de lezer al bij de bedoeling van een gedeelte zou kunnen brengen.
Nu kan ik vele prachtige vondsten van verfrissende verklaring doorgeven (de doop van Jezus, de intrigerende rode koe, het schrijven van Jezus in het zand) maar dan doe ik het boek te kort. Het boek moet echt gelézen worden. U zult verbaasd staan over de rijke betekenis en inhoud van de bijbel. Naast bepaalde vertrouwde verklaringen kán een gedeelte namelijk ook nóg een andere betekenis hebben. Met gelovige bescheidenheid geeft Bakker wel aan dat ‘haar’ betekenis niet de enige juiste zou zijn. Verschillende betekenissen naast elkaar geven de rijkdom van Gods Woord weer.
Tijdens het lezen moet u het boek wel langzaam lezen. Zelf maakte ik de fout door het boek snel te willen lezen. Nadat ik op een gegeven moment opnieuw én in een trager tempo was gaan lezen, liet het boek steeds meer schatten zien. De rijke informatie wordt in zeer gecondenseerde (ingedikte) zinnen weergegeven. Neem er dus de tijd voor! Ga als een slak door het boek opdat het vele mooie beklijft. Na ieder hoofdstuk is er aantal studievragen waardoor het gelezene persoonlijk verwerkt kan worden. Daarnaast is het boek zeer geschikt voor een leeskring in de gemeente.
Bij een (hopelijk!) tweede druk is het raadzaam het boek nog een keer op ‘foutjes’ door te vlooien. Er staan er te veel in. Volgens mij klopt zelfs de aanduiding van de op de achterflap vermelde psalm niet. Maar als u over deze ‘foutjes’ heen leest, zal uw liefde voor het onuitputtelijke en onfeilbare Woord van God alleen maar groeien.

ISBN: 978 94 92959 39 3 (paperback, 238 PAGINA’S), 2019; ook als e-book verkrijgbaar


Boekrecensie: Reading Ephesians & Colossians after Supersessionism

Lionel J. Windsor ‘Reading Ephesians & Colossians after Supersessionism – Christ’s Mission through Israel to the Nations’

Door: Robert Bezemer 

Lionel J. Windsor 'Reading Ephesians & Colossians after Supersessionism - Christ’s Mission through Israel to the Nations'

Onderdeel van de serie New Testament after Supersessionism, J. Brian Tucker, David Rudolph, Justin Hardin (editors)

“De brieven aan Efeze en Kolosse spelen zich af in de dynamiek van Paulus’ goddelijke roeping tot zijn apostolische missie: Christus aan de volken bekend maken”. Zo leidt Windsor zijn recente studie naar de twee brieven van Paulus in. Het is de rode draad in het boek: de dynamiek waarin de apostel Paulus geroepen is om Christus aan de volken bekend te maken, en dat vanuit de relatie die er al bestaat tussen Israël en de volken. Geen evangelieprediking zonder die relatie in ogenschouw te nemen.

Het boek is theologisch stevige kost, maar leest ook heel prettig, onder andere door de heldere behandeling van passages in de brieven, en door de gerichte inleidingen aan het begin én de korte samenvattingen aan het eind van ieder hoofdstuk. Veel Griekse grondtekst wordt aangehaald, maar zonder dat dat de verhaallijn onderbreekt; wie het Grieks enigszins beheerst, zal dit als een verrijking van de exegese ervaren. Het boek besluit met een uitgebreide bibliografie, auteursindex en index van gebruikte teksten in zowel de canonieke als de apocriefe boeken.

De inleiding beschrijft een aantal theologische ontwikkelingen die voorbij het vervangingsdenken komen (zoals de bedelingenleer, Messiaans Jodendom en nieuw Paulus-onderzoek), die dit boek geïnspireerd hebben.

Alvorens Efeze en Kolossenzen inhoudelijk te behandelen, analyseert Windsor hoe de beide brieven zoal gelezen (kunnen) worden en hoe daar vaak een vervangingsgedachte achter kan zitten. Hij laat zien hoe de brieven en teksten daaruit tot op heden vaak uit hun context gelicht zijn door de specifieke missie van de apostel Paulus in de exegese buiten beschouwing te laten. Hij laat ook de ontwikkeling in het denken zien door daartegenover de theologische benadering te stellen van bijvoorbeeld Markus Barth, William Campbell en Mark Kinzer.

Het verband tussen Paulus’ missie en de relatie Israël-volken vormt de kern van het boek, al vanaf de uitleg van Ef. 1:1. Windsor gaat in op het belang van Paulus als apostel van Christus, de ‘heiligen’ aan wie hij schrijft, de zegen vanaf Ef. 1:3 met een sterke relatie naar beloften aan Israël, de dynamiek van ‘ons’ (Israël) naar ‘jullie’ (de volken) door de evangelieverkondiging, en het gebed van de apostel. In de behandeling van Ef. 2 ligt de nadruk op de cruciale rol van de evangelieverkondiging voor Christus’ werk van verzoening tussen Israël en de volken. Ook hier duidelijk onderscheid tussen ‘ons’ en ‘jullie’. Gelovigen uit de volken mogen nu ‘dichtbij’ komen dankzij Christus die onze vrede is en Zichzelf als offer gegeven heeft. Zo mogen nu ook de volken gebouwd zijn op het fundament van apostelen en profeten. Ef. 3 gaat hierop door, waarbij Windsor aandacht schenkt aan de vroege Joodse apostolische gemeenschap waarmee Paulus zich identificeert, van waaruit Gods grote verzoenende werk plaatsvindt, met Paulus als arbeider. Windsor toont aan dat in Ef. 4-6 feitelijk een ‘halacha voor de gelovigen uit de volken’ (halacha = wijze waarop Joden uiting geven aan de praktijk van het Judaïsme) wordt beschreven, ingeleid door Ef. 4:1, de oproep tot een wandel die onze roeping waardig is. Zo geven we uiting aan onze eenheid met de vroege Joodse apostolische gemeenschap van waaruit het evangelie van Christus tot de volken gekomen is. Die eenheid is fundamenteel, maar met veel ruimte voor en zegen door diversiteit, zoals blijkt uit deze hoofdstukken van Efeze. De ‘halacha voor de volken’ heeft een aantal duidelijke kenmerken, die kort worden toegelicht.

Windsor gebruikt de bevindingen van Efeze om een aantal passages in de brief aan de Kolossenzen te interpreteren. Dit is een voor de hand liggende keuze, omdat Efeze veel meer aanknopingspunten biedt dan Kolossenzen over de Joodse identiteit en de plaats van Israël in de apostolische missie naar de volken. Kolossenzen is dan ook sterker gericht op de lokale situatie, waarschijnlijk als waarschuwing tegen aantrekkelijk religieuze filosofieën van die tijd. Windsor laat een aantal tekstgedeelten in Kolossenzen de revue passeren. In positieve zin onder andere 1:12 (de erfenis van de heiligen in het licht), 1:24-29 (Paulus’ eigen apostolische taak, waarbij het geheimenis genoemd wordt, dat ook in Efeze terugkomt) en 4:10-11 (de Joodse medewerkers van Paulus). Windsor geeft een consistente interpretatie van teksten die vaak negatief naar Joden en naar de wet van Mozes zijn uitgelegd, onder andere 2:11 over de besnijdenis, 2:14 over het “handschrift dat tegen ons getuigde”, 2:16-17 over de ‘schaduw van toekomstige dingen’ en 3:11 over “niet Griek en Jood, … maar Christus is alles in allen”.

Kortom, Reading Ephesians & Colossians after Supersessionism is een inspirerende studie van deze beide brieven, die voor velen nieuw licht zal werpen op vaak heel bekende Bijbelgedeelten. De ondertitel Christ’s Mission through Israel to the Nations geeft duidelijk de theologische richting aan die het boek verder uiteenzet, en die de lezer op een spoor zet dat het vervangingsdenken voorbij is.

Het goede nieuws is, dat we nog meer parels in deze lijn kunnen verwachten, want het boek maakt deel uit van de serie New Testament after Supersessionism, die bezig is te verschijnen, geschreven door verschillende Joodse en niet-Joodse auteurs. De delen over Filippenzen en over Romeinen zijn inmiddels ook verschenen en er zijn er nog 10 in aantocht, inclusief de evangeliën, veel brieven van Paulus en Hebreeën. Van harte aanbevolen!

ISBN 978-1- 4982-1906-8 (paperback), 2017; ook in hardcover en als e-book verkrijgbaar


Boekrecensie: 12 artikelen over Israël

Kees Kant, Michael Mulder, Bernhard Reitsma e.a.

Door: Ds. R.R. Maathuis

12 artikelen over IsraëlHet deeltje ’12 artikelen over Israël’ is het vijfde deel in de serie ‘Geloven op goede gronden’ waarmee de stichting Schrift en Belijden de waarde van theologisch denken in de confessionele traditie blijvend onder de aandacht wil brengen. We mogen dankbaar zijn dat in deze reeks een deeltje is verschenen dat voluit over Israël gaat (volk, land, staat, geschiedenis, heden en toekomst). Daar is moed voor nodig omdat ‘gesprek over Israël’ in de PKN toch vaak gedoe oplevert.
Het voordeel van deze uitgave (de veelheid aan onderwerpen) is tegelijkertijd ook een nadeel. Er is breed ingezet en dus kunnen niet alle aspecten breedvoerig worden besproken. Maar misschien moet je dat ook niet willen met een boek dat bedoeld is als gespreksboek voor de gemeente. Omdat Israël toch te lang van de kerkelijke agenda is geweest, moet er een soort informatie-inhaalslag voor gemeenteleden worden gemaakt en daar is het boekje in geslaagd. Kort worden hete hangijzers bij langs gegaan.
Hoewel de gespreksvragen aan het einde van ieder hoofdstuk nuttig voor een kring kunnen zijn, heb ik toch grote aarzelingen. Het is mijn ervaring dat ieder gesprek over Israël automatisch ‘gepolitiseerd’ wordt en dat de verschillende hakken in het zand worden gezet. Om enigszins aan dit gevaar te ontkomen, zou ik het zeer waardevol hebben gevonden als de eerste twee basis hoofdstukken (Israël in het Oude en Nieuwe Testament) tot 12 hoofdstukjes waren uitgewerkt. Om iets meer in een gesprek te kunnen zeggen dan makkelijke oneliners, is meer nodig dan een korte weergave van bepaalde hangijzers.

Bestel dit boek bijvoorbeeld bij Boekencentrum Uitgevers of bij uw plaatselijke (Evangelische) boekhandel.


Boekrecensie: Israel Matters

Gerald R. McDermott

Door: Bjorn Lous 

Afgelopen jaar verscheen ‘Israel Matters’ van Gerald McDermott. Een populair-theologisch boek dat ingewikkelde vragen rondom het volk en het land Israël toegankelijk maakt voor ‘gewone’ christenen. Het is een vrij dun boekje, van zo’n 130 pagina’s, dat vlot leest (ondanks de Engelse taal) maar waarin toch alle belangrijke vragen aan de orde komen. Voor wie zich verbonden voelt met Israël, en betrokken is bij de politieke situatie in het Midden-Oosten, is Israel Matters absoluut een must. Het biedt een goede doordenking van zowel de theologische als de politieke dimensie, met diepgang, nuance, en oog voor detail.

In de inleiding neemt de schrijver je mee in zijn persoonlijke zoektocht naar de rol van Israël in het christelijke verhaal. Als traditionele Anglicaan had McDermott grote moeite met het christen-zionisme. Dat was volgens hem niet alleen onverenigbaar met het evangelie. Het gebruikte bovendien de theologie om alles goed te praten wat de staat Israël deed zonder om te kijken naar het leed van de Palestijnen. De christelijke boodschap was duidelijk. Althans dat dacht hij, totdat hij de Bijbel erbij pakte en ging letten op de details. Het resultaat van zijn studie is mooi samengevat in Israel Matters. Fijngevoelig weet hij de vinger op de zere plek te leggen als hij de anti-Joodse aspecten van de kerkgeschiedenis beschrijft, maar ook de geschiedenis van het (christen)zionisme. Het boekje begint met een genuanceerd overzicht van het christelijk denken rondom Israël door de eeuwen heen. McDermott laat daarin bijvoorbeeld zien dat de loskoppeling van land en volk veel jonger is dan vaak gedacht, en niet zonder meer samen hangt met antisemitisme. Vervolgens geeft hij helder weer wat het Nieuwe Testament daadwerkelijk zegt over de relatie tussen Israël en de gelovigen uit de volken. Van daar maakt hij de overstap naar het Oude Testament, waarin hij een onderscheid ziet tussen het verbond met Israël en de landbelofte. Het verbond met Israël is onvoorwaardelijk en eeuwig. De landbelofte, of Israël in het land mag wonen en het mag regeren, is wel voorwaardelijk, zoals in het verleden bleek uit de verschillende ballingschappen waar Israël mee te maken kreeg. Vanuit het eeuwige verbond tussen God en Israël ziet McDermott echter ook een toekomst voor de landbelofte. Zoals het onderscheid tussen Israël en de andere volken in stand blijft, zo ook het onderscheid tussen het land Israël en de rest van de wereld. Toch leidt deze conclusie bij McDermott niet tot de standaard christen-zionistische visie. Vanuit het oogpunt van gerechtigheid blijft McDermott’s betrokkenheid bij het lot van de Palestijnen groot. Dat brengt hem tot een uitzonderlijk genuanceerde vorm van zionisme, waarin verbondenheid met Israël en liefde voor gerechtigheid in balans zijn.

Wat het boek extra bijzonder maakt, is dat McDermott het niet daarbij laat. Nadat hij zijn unieke zionistische visie geformuleerd heeft trekt hij die door naar het grotere verhaal van het christendom. In de laatste twee hoofdstukken gaat hij specifiek in op wat zijn visie betekent voor hoe we als christenen ons geloof belijden, en voor de boodschap die we verkondigen. Daarmee is zionisme, of de christelijke verbondenheid met Israël, niet langer een puur politiek verhaal, maar een verhaal dat ons geloof verdiept in al zijn aspecten. En waarin ruimte blijft voor politieke terughoudendheid en voorzichtige kritiek zonder te vervallen in ogenschijnlijk antisemitisme. Een echte aanrader dus.

Bestel dit boek bijvoorbeeld op Bol.com of bij uw plaatselijke (Evangelische) boekhandel.


Boekrecensie: Zittend aan de voeten van rabbi Jezus

Ann Spangler en Lois Tverberg ‘Zittend aan de voeten van rabbi Jezus’ – Wat leerden Zijn Joodse discipelen van de Heer Jezus?

Door: Ds. R.R. Maathuis (Wer­ken­dam)

Na de boeken ‘Wandelen in het stof van rabbi Jezus’ (Lois Tverberg) en ‘Luisteren naar de taal van de Bijbel’ (Lois Tverberg en Bruce Okkema), heeft uitgeverij Toetssteen ons wederom een grote dienst bewezen door het boek ‘Zittend aan de voeten van rabbi Jezus’ uit te geven. Het boek neemt ons rijkelijk mee in de joodse achtergronden van de evangeliën. Na het lezen van dit boek hebben bepaalde gebeurtenissen, gebruiken en woorden een diepere lading én betekenis gekregen.
Het boek heeft -op het eerste gezicht- een onhandig formaat maar de hoge ‘wapperfactor’ maakt heel veel goed. Het boek ligt namelijk heel prettig in de hand en daardoor blijf je -hoe vreemd het moge klinken- door­lezen. Lezend word je ook gewoon meegenomen door de aangename schrijf­stijl. Het is als­of de auteurs in gesprek met je zijn. Zonder overdrijving kan ik zeggen dat je aan hun lippen hangt. Kortom: het is een prachtig boek mét een prach­­tige inhoud die ons de boodschap van rabbi Jezus dieper doet verstaan.
Uit de grote hoeveelheid beschikbare voorbeelden noem ik u een voor­beeld. De auteurs staan stil bij de term ‘Messias’, ‘Gezalfde’. Wat ik mij nog nooit had gerealiseerd, is dat de zalfolie, waarmee een koning werd ge­zalfd, een bepaalde geur afgaf die lange tijd rond een koning ‘hing’. Als Jezus door Maria met kostbare nardusolie wordt gezalfd, is deze geur niet meteen weg. Waar Hij kwam, hing die kost­bare en koninklijke geur om Hem heen. Men kon weten dat Hij ‘de Gezalfde, de Ko­ning’ was. Het boek kent vele van deze eye­ope­ners. Lezend zult u versteld staan van de enorme diepte van het Woord van God.

Tot nu toe heb ik alleen maar positieve zaken genoemd maar het is na­tuur­lijk geen perfect boek. Het zou goed zijn als een corrector, voor een on­getwijfeld tweede druk, door de tekst heen gaat. Enkele voorbeelden. Het Engels is goed terug te vinden in een zin op pagina 38 die begint met ‘In andere woorden (…)’. Op pagina 57 wordt Elia in plaats van Elisa genoemd. Op pagina 88, tweede alinea wordt, in plaats van een enkelvoud, een meervoud gebruikt. Pagina 123 ‘Op en bepaald moment’. Op pagina 111 wordt het woordje ‘er’ een keer teveel gebruikt. In de zin op pagina 140 ‘Bovendien gaf God hen voedings­voorschriften’ moet ‘hen’ door ‘hun’ worden vervangen. Het is misschien flauw om deze onzorgvuldigheden te benoemen maar ik vind het gewoon jammer dat zo’n heerlijk boek door deze foutjes wordt ontsierd.
Een ander minpunt is het herhalen van de misvatting dat Pinksteren ‘de geboorte van de christelijke kerk’ is (hoofdstuk 9). Natuurlijk, door de Heilige Geest gaat het Evangelie over de grenzen van het joodse land de wereld in en kunnen heidenen tot het geloof in de Messias komen. Maar ‘Sjavoeot’ in Handelingen 2 (Pinksteren) laat in de eerste plaats zien wat het nieuwe ver­bond met Israël inhoudt. Nadat Jezus in Lucas 22 over het nieuwe verbond in Zijn bloed heeft gesproken, wordt met Pinksteren zichtbaar wat dat nieuwe verbond belooft: de wet van God wordt in de harten van Israël geschre­ven en zo klaar­gemaakt om in het volmaakte Be­loof­de Land, in het Ko­ninkrijk te leven.

Als u de auteur Lois Tverberg niet kent, doet u echt geen miskoop als u, naast ‘Zittend aan de voeten van rabbi Jezus’, ook meteen de andere twee boeken koopt! Zelf kijk ik uit naar de vertaling van het nog te verschijnen boek ‘Reading the bible with rabbi Jesus.


Boekrecensie: Totdat …

ds. Willem J.J. Glashouwer ‘Totdat … veertien profetische vergezichten’

Door: Ds. R.R. Maathuis (Wer­ken­dam)

In korte tijd zijn van de hand van dominee Willem Glashouwer twee boek­­jes over ‘de toekomst’ verschenen. ‘De tekenen der tijden’ en ‘Totdat…’. Hoewel beide uitgaven bij elkaar horen, kunnen ze ook los van elkaar worden gelezen. Dat is een pluspunt: twee afzonderlijke publicaties die het bijbelse zicht op de wer­kelijkheid én toekomst verdiepen. Er is echter ook een groot minpunt. Om het mo­gelijk te maken dat de uitgaven los van elkaar gelezen kunnen worden, wordt dezelfde informatie in beide boeken herhaald. En dan bedoel ik niet een enkel feit dat herhaald wordt, nee, hele citaten uit ‘De tekenen der tijden’ ver­schijnen in ‘Totdat…’. Voeg hierbij de (soms zeer) uitge­breide Schriftcitaten én de koper van ‘Totdat…’ kan zich bekocht voelen. De wel­willende lezer kan echter wel een meerwaarde van het ene boek boven het andere boek vinden.
Naar mijn inschatting vermeldt Glashouwer vooral in het boek ‘De teke­nen der tijden’ veel feiten. Bijvoorbeeld het feit dat Jeruzalem in het Oude Tes­ta­ment 667 keer met name wordt genoemd en in het Nieuwe Testament 144 keer. In de Koran wordt Jeruzalem geen enkele keer genoemd. Bij de be­wering dat Jeruzalem even belangrijk in het Jodendom is als in de Islam kun je dan vraagtekens plaatsen. En zo zijn er meerdere hedendaagse én bijbelse fei­ten te noemen.
Het noemen en herhalen van feiten is in onze tijd van emobericht­geving, ‘alterna­tieve feiten’ en ‘fake news’ geen overbodige luxe. Volgens het blad ‘Israël today’ (mei 2017) is de wereld nauwelijks geïnteresseerd in de waarheid rond Israël. ‘Gevoelens voeren de boventoon en bepalen wie er gelijk heeft, los van de waarheid en de feiten’. Palestijnen zeggen: ‘we hebben niets aan feiten, we hebben slechts het medelijden van het Westen nodig. Dat is voldoende om jullie te verslaan’.

De meerwaarde van ‘Todat…’ zit duidelijk in het noemen, uitleggen en ver­werken van veertien profetische vergezichten. Het woordje ‘totdat’ in deze profetische vergezichten geeft aan én onderstreept dat de wereldge­schie­denis niet maar dóór blijft gaan. God heeft er een grens aan gesteld. Onze tijd gaat maar niet eindeloos door. Nee, er is een ‘totdat’. Na ieder hoofdstuk be­paalt Glashouwer ons bij deze bijbelse waarheid. Steeds sluit hij af met ‘Het goddelijk ‘TOTDAT’ staat er garant voor’. Het hele boek is, door uitleg en toe­passing, één grote aansporing om met groot verlangen uit te zien naar het han­delen van God in de toekomst. Lees het boek én zie uit!


Boekrecensie: ‘De tekenen der tijden’

ds. Willem J.J. Glashouwer ‘De tekenen der tijden’, op weg naar de toekomst in bijbels perspectief

Door: Ds. R.R. Maathuis (Wer­ken­dam)

Omslag ‘De tekenen der tijden’, op weg naar de toekomst in bijbels perspectiefWéér een boekje over ‘de eindtijd’! Er is al zoveel over geschreven, waar­om nu weer een uitgave over een onderwerp waar christenen over verdeeld zijn? Ik kan u geruststellen. Glashouwer verliest zich niet in allerlei diepzinnige eind­tijdscenario’s. Natuurlijk heeft ook hij een bepaalde mening over onder­werpen die niet door andere theologen wordt onderschreven (bijvoorbeeld zijn uitleg van Openbaring 20). Maar doordat Glashouwer geen geharnaste woor­den gebruikt die iedere andere uitleg bij voorbaat ‘verkeerd’ vindt, is dat niet storend. Heel bescheiden legt hij de Schriften uit. Op pagina 45 schrijft hij het vol­gende over ‘eind­tijdschema’s’: ‘Wég met de schema’s en terug naar het Woord! We moe­ten weer eenvoudig het Woord van God lezen en bidden om verlich­ting door de Heilige Geest. Niet hoogmoedig, alsof wij het allemaal weten en het keurig op een rijtje hebben staan, maar nederig, telkens tot cor­rectie bereid’. Heerlijk, zo’n ingetogen opstelling! Een grote winst voor het boek.
Voor mij ligt een nog grotere winst in de duidelijke plaatsing van Israël in het heilsplan van God met deze wereld. Natuurlijk kun je van een voorzitter van ‘Chris­tians for Israël International’ niet anders verwachten, maar het opent ogen (en ho­pelijk harten) voor een thema dat in de christelijke theologie eeuwen­­lang (bewust) over het hoofd is gezien. Het inwisselen van Israël voor de kerk (vervangingsdenken) heeft zo grondig plaatsgevonden dat we ons daar helaas niet zomaar aan kunnen ontworstelen.
Dát zo’n ontworsteling dringend noodzakelijk is, verwoordt Glashouwer -bijvoorbeeld- in hoofdstuk 29. Hij schrijft daar over de stemming in de Algeme­ne Vergadering van de Verenigde Naties over het toekennen van de status van waarnemer aan ‘de Palestijnse staat’. Dit was mogelijk door een zeer ruime meerderheid (136 voor, 9 tegen, 41 onthoudingen) . Volgens Glashouwer is dit niet zomaar een uitslag en we gaan over tot de orde van de dag. Nee, de uit­slag is een klap in het ge­zicht van de heilige God! Men vergrijpt zich -direct of in­direct- aan Zijn eerst­geboren zoon Israël, aan Zijn volk. En dat zal niet zonder gevolgen blijven. Christenen worden opgeroepen voor kerken en overheden te bidden opdat de geestelijke blindheid verdwijnt en men Israël als volk van God gaat zegenen.
Meerdere voorbeelden zijn door het hele boek aan te wijzen én tonen in alle duidelijkheid de noodzaak van een bekering tot de God van Israël en tot haar Messias opdat ons denken over Israël op een Bijbelse manier wordt ge­vormd én niet door de journalistieke waan van de dag. Wat er in het Midden-Oosten gebeurt, is ons in de bijbel getekend, dát maakt Glas­houwer duidelijk. En in de huidige mondiale verwarring is dat een heilzame zaak.

Het boek(je) is in 52 bondige hoofdstukjes (meestal twee korte bladzij­den mét bijbeltekst) ingedeeld. Dat leest heel prettig. Maar als je de hoofd­stuk­ken achter elkaar leest, valt de herhaling op en dat werkt dan storend. Het bes­te is wellicht om wekelijks een hoofdstukje te lezen. Gebruik de week om de tekst met je mee te laten lopen (lees het hoofdstukje desnoods een paar keer per week) opdat de geestelijk rijkdom werkelijk beklijft.