Hoe zouden nieuwe inzichten rond Kerk en Israël zoals die van Mark Kinzer beter kunnen landen, zowel bij de geïnteresseerde christen als bij voorgangers en predikanten? Hoe zou de vertaalslag van theologisch jargon naar gemakkelijk te vatten taal gemaakt kunnen worden? Hoe leren we het Nieuwe Testament zo te lezen dat het vervangingsdenken niet langer in de weg zit bij het juist verstaan van de Schrift? Dit soort vragen hoorden we verschillende malen op de studiedag en tijdens het symposium met Mark Kinzer in januari dit jaar. Op onze eerstvolgende studiedag op 14 november hopen we met antwoorden te komen op deze zeer begrijpelijke vragen.
Want helaas is het op veel plekken eerder regel dan uitzondering dat op zondagmorgen gepreekt wordt alsof het Joodse volk geen rol van betekenis meer speelt in Gods plan met deze wereld. Alsof die rol sinds Jezus nu exclusief aan de kerk is toebedeeld. Te vaak en te gemakkelijk blijft de unieke plek van het volk Israël zo onbenoemd, wordt er stilzwijgend aan voorbij gegaan. Wonderlijk eigenlijk. Want gaat het grootste deel van de Bijbel niet juist over Israël?
Mark Kinzer schetst in zijn boeken een heel ander beeld. Daar komt de kerk uit de volken tevoorschijn als een uitgebreid Israël. Een uitspraak die gemakkelijk provocerend kan overkomen. Maar er valt zeker iets voor te zeggen. De kerk is als gemeenschap immers geënt op de edele olijf Israël. Natuurlijk heeft Kinzer hier Romeinen 11 in gedachten. Gelovigen uit de volken zijn door Jezus opgenomen in het nieuwe verbond. Niet in de plaats ván Israël, maar náást, in verbondenheid mét Israël. Bij Kinzer vormen Kerk en Israël samen het volk van God. Alles te danken aan de Joodse Messias, Jezus van Nazareth, Zoon van God, de opgestane. Hij is degene die Kerk en Israël verbindt. Dat is een heel ander verhaal.
Aan Kinzers kijk op Israël en de kerk ligt een theologische doordenking van jaren ten grondslag. Datzelfde geldt voor alle theologen die sinds W.O.II veel aandacht hebben gegeven aan het overwinnen van het vervangingsdenken. Ze zijn bepaald niet over één nacht ijs gegaan. Er komt veel kijken bij het formuleren van een nieuwe theologie die bijbelse antwoorden geeft op de vraag wat er voor het dominante oude denken in de plaats moet komen. Bedenk dat de idee dat de kerk de plaats van Israël heeft ingenomen zo’n 1800 jaar lang door heel het christendom is aangehangen. Het is nogal een omslag om als kerk na pakweg 1800 jaar afstand te nemen van die gedachte. Logisch dat het veel studie en tijd kost om tot een bijbels verantwoord nieuw denken over kerk en Israël te komen. Mark Kinzer heeft er sinds 2005 vijf boeken aan gewijd. Het is weinigen gegeven zich dat allemaal eigen te maken. De gemiddelde kerkganger is nu eenmaal geen theoloog. En dat hoeft gelukkig ook niet.
Maar zitten we zo langzamerhand niet dringend verlegen om een vertaling van belangrijke nieuwe theologische inzichten naar gemakkelijk te vatten begrijpelijke taal en begrippen? Gereedschap waarmee ook de niet theologisch geschoolde bijbellezer met dit nieuwe denken uit de voeten kan. Een paar eenvoudig eigen te maken inzichten die je kunnen behoeden voor uitglijders richting vervangingsdenken. Inzichten die helpen om je Bijbel, en met name het Nieuwe Testament niet ‘Israëlloos’ te lezen. Gereedschap dat ook een drukbezette voorganger kan helpen om Israël niet te vergeten als hij of zij het op zondagmorgen over Jezus heeft. We denken dat met dergelijk ‘gereedschap’ niet alleen de ‘gewone’ christen, maar ook heel wat predikanten en voorgangers gebaat zouden zijn. Volgens ons kunnen we domweg niet zonder, willen we als gemeente van Christus het vervangingsdenken ooit werkelijk achter ons kunnen laten.
Jeroen Bol deed tijdens de studiedag op 16 januari al een paar uitdagende voorstellen in deze richting in het slot van zijn lezing ‘Waarom de kerk niet langer zonder dit messiaans-joods perspectief kan’. Maar er kunnen ongetwijfeld ook andere stappen gezet worden. Hier ligt nog een grote uitdaging. We zijn dan ook blij dat we drie sprekers bereid hebben gevonden om hun gedachten hierover met ons te delen op onze eerstvolgende studiedag op 14 november.
Marco Rotman, Michael Mulder en Ruben van der Slik zullen deze dag ieder in een lezing handreikingen doen die ons hopelijk verder zullen helpen. Dr. Marco Rotman is docent Nieuwe Testament en onderzoeker aan de Christelijke Hogeschool Ede (CHE). Recent is hij aangesteld als lector voor het nieuwe lectoraat aan de CHE, in samenwerking met het Centrum voor Israëlstudies (CIS). Binnen dit lectoraat gaat de komende jaren onderzoek gedaan worden naar het Joodse karakter van het Nieuwe Testament en de Joods-christelijke ontmoeting. De JIS is nauw bij het lectoraat betrokken. Dr. Michael Mulder is docent Nieuwe Testament, Judaïca en Kerk en Israël aan de Theologische Universiteit te Apeldoorn en de CHE. Hij is tevens als wetenschappelijk medewerker verbonden aan het CIS en maakt deel uit van de onderzoeksgroep van het lectoraat. Ruben van der Slik zal het onderwerp vanuit zijn messiaans-joods perspectief belichten. Ruben is voorzitter van het bestuur van de messiaans-joodse gemeenschap Ahavat Olam, waar drie messiaans-joodse synagogen in Nederland bij aangesloten zijn. Ook is hij voorganger en voorzanger (chazan) in de messiaans-joodse synagoge in Alblasserdam. Ruben studeert theologie aan het Messianic Jewish Theological Institute (MJTI).
Er zal tijdens de studiedag ruim gelegenheid zijn om met de drie sprekers en met elkaar over deze belangrijke thematiek in gesprek te gaan.