‘Het belang van de joodse stem voor de christelijke theologie’
Het belang van het luisteren naar de joodse stem voor de christelijke theologie wordt het centrale thema voor de studiedag die we 1 februari hopen te houden in Lelystad. Natuurlijk is luisteren naar de joodse stem net zo goed van belang voor wat er op zondag in de kerk gebeurt. Theologie staat als het goed is ten dienste van vieren en geloven in de gemeenschap van christenen. We hebben drie fantastische sprekers bereid gevonden om aan deze studiedag hun medewerking te verlenen. Er zal ruim gelegenheid zijn om vragen te stellen en met elkaar en de sprekers in gesprek te gaan.
Veel is sinds de Tweede Wereldoorlog ten goede veranderd in de relatie tussen joden en christenen. Voor het eerst sinds eeuwen gaan joden en christenen tegenwoordig diepgaand met elkaar in gesprek. En dat op basis van volstrekte gelijkwaardigheid. Jules Isaac, de Joodse historicus en Holocaust overlevende naar wie onze stichting is vernoemd, heeft een cruciaal belangrijke sleutelrol gespeeld om de weg hiernaartoe te openen. Hij was een pionier die met zijn boek ‘Jésus et Israel’ (‘Jezus en Israël’) als een van de eersten in 1948 het verband blootlegde tussen het antisemitisme in de christelijke theologische traditie en de Holocaust. Jules Isaac heeft zich onvermoeibaar ingezet voor een beter verstaan over en weer van christenen en joden na de onvoorstelbare ramp die de Holocaust was. In die zin staat hij symbool voor de heel nieuwe relatie van wederzijds respect die voor het eerst sinds 1800 jaar een werkelijke dialoog mogelijk maakte. Van begin af aan is het een relatief kleine groep christelijke en joodse denkers geweest die hun nek hebben uitgestoken om dit avontuur van werkelijk naar elkaar luisteren aan te gaan. Maar hoe beperkt ook hun aantal, hun invloed op het theologisch denken is naar verhouding groot gebleken. Daarvan getuigt bijvoorbeeld de recente publicatie van het ‘Nieuwe Testament met Joodse aantekeningen’, een uitgave van het Nederlands-Vlaams Bijbelgenootschap. Maar ook het bestaan van organisaties als Stichting Joods-Christelijke Dialoog en het Centrum voor Israelstudies (CIS) laat zien dat er wel degelijk iets ten goede veranderd is. Daar mogen we zeker Gods hand in zien. En er is natuurlijk veel meer te noemen.
Wie zijn de sprekers
Professor dr. Lieve Teugels, hoogleraar Judaïca aan de Protestante Theologische Universiteit (PThU) zal de studiedag openen met een lezing over ‘Het belang van de joodse stem voor de christelijke theologie’. Lieve is de eerste Joodse hoogleraar ooit aan een protestantse theologische universiteit in Nederland. Haar werkzaamheid als hoogleraar Joodse Studies aan een christelijke universiteit is mede een vrucht van de bijzondere ontwikkeling die na de Tweede Wereldoorlog ingezet is. Net als haar medewerking aan deze studiedag, waar we heel blij mee zijn. We leven zonder meer in historische tijden.
In een interview in juni 2024 zei Lieve Teugels onder meer het volgende: “Mijn specialisatie is het jodendom in de eerste eeuwen van onze jaartelling. Ik ben ook veel bezig met vroege christelijke teksten. En ik zie hoeveel het denken in het vroege jodendom en christendom op elkaar lijken, ondanks de verschillen. Vaak worden de verschillen benadrukt, zowel van christelijke als van joodse kant. Die worden door de theologie en door de geschiedenis uitvergroot. Maar de gelijkenissen zijn veel groter. Dat wil ik ook aan studenten doorgeven: het christendom is niet uit de lucht komen vallen. Voor studenten theologie én voor christenen is het belangrijk om te weten waar hun godsdienst vandaan komt. Niet om aan te tonen dat hun geloof niet origineel is, voegt ze er nadrukkelijk aan toe. “Maar je kunt het pas goed begrijpen als je ziet hoe het is ontstaan en gegroeid. En hoe het christendom is veranderd ten opzichte van hoe het begonnen is.”
De tweede spreker is Ruben van der Slik, bestuurslid van de Jules Isaac Stichting. Ruben is voorganger en voorzanger (chazan) in de messiaans-joodse synagoge in Alblasserdam. Hij studeert theologie aan het Messianic Jewish Theological Institute. De titel van Rubens lezing luidt ‘Jezus zonder Israël ? Jules Isaac, christologie en de noodzaak van de joodse stem om de Messias te kunnen verstaan’. In zijn lezing zal Ruben onder meer stil staan bij de zeer invloedrijke geloofsbelijdenis van Nicea. In dat kader zal hij ook ingaan op de scherp kritische theologie van Rosemary Ruether ten opzichte van de klassieke christologie in haar spraakmakende boek Faith and Fratricide uit 1974. Ruben zal in dat verband spannende vragen rond de christologie bespreken. Ook het theologisch denken van Mark Kinzer zal aan de orde komen.
De derde lezing zal worden verzorgd door Dr. Marco Rotman, docent Nieuwe Testament en onderzoeker aan de Christelijke Hogeschool Ede. Sinds 2025 is Marco ook lector voor het lectoraat ‘Het Joodse karakter van het Nieuwe Testament en de Joods-christelijke ontmoeting’. De titel van zijn lezing is ‘Luisteren naar de Joodse stem: Paul van Buren en zijn ontwerp van een christelijke theologie.’ De Amerikaanse theoloog Paul M. van Buren (1924-1998) heeft de laatste 25 jaar van zijn leven gewijd aan het ontwikkelen van een christelijke theologie van het volk Israël. Hij gaf zijn driedelige dogmatiek de intrigerende titel ‘A Theology of the Jewish-Christian Reality’. Van Buren werkt zijn theologie nadrukkelijk uit in gesprek met Joden. Als weinig anderen heeft hij voor het schrijven van zijn dogmatiek zijn oor te luisteren gelegd bij Joodse denkers. Marco zal ook kort stilstaan bij het belangrijke werk van de theoloog Markus Barth (1915-1994) die al vroeg als weinig anderen oog had voor de blijvende verbondstatus van het Joodse volk. Het voortreffelijk tweedelig commentaar op de Efezebrief van Markus Barth uit 1974 getuigt hier in hoge mate van.
De studiedag zal worden gehouden in Congrescentrum De Pijler, Ketelmeerstraat 90 te Lelystad.
Zie bekijk het programma van de studiedag.
Aanmelden Studiedag 1 februari 2027